AKTUALNOŚCI


Program konferencji

2016-11-09 12:04

CENTRUM STUDIÓW POSTKOLONIALNO- POSTTOTALITARNYCH
we współpracy z
Instytutem Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej
oraz Instytutem Filologii Słowiańskiej
zaprasza na
międzynarodową konferencję naukową, która odbędzie się w dniach
1-2 czerwca 2017 roku
na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego

OD „ZAPISU” DO … ZAPISU HISTORII.
KULTURA POZA CENZURĄ W EUROPIE ŚRODKOWEJ
I WSCHODNIEJ W LATACH 1977-1991

W styczniu 1977 roku ukazał się pierwszy numer niezależnego od komunistycznej cenzury polskiego czasopisma literacko-kulturalnego „Zapis”. Tworzyli go wybitni polscy pisarze objęci zakazem publikowania przez komunistyczne, autorytarne władze. Ukazanie się „Zapisu” spowodowało w Polsce lawinę podobnych inicjatyw, które nadwątliły system, ożywiły ducha kultury, dały odwagę młodej inteligencji. „Zapis” otworzył nową epokę w dziejach polskiej myśli i wolnej, polskiej literatury. Współtworzyli go Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Jacek Bocheński, Kazimierz Brandys, Tomasz Burek, Marek Nowakowski, Barbara Toruńczyk i Wiktor Woroszylski oraz inni pisarze, intelektualiści związani także z Komitetem Obrony Robotników, który powstał latem 1976 roku w celu ratowania ludzi prześladowanych przez komunistyczne władze. Obok KOR-u działały w Polsce inne grupy inteligentów i robotników proponujące nowe rozwiązania polityczne, społecznej i kulturalne, przełamujące monopol państwa komunistycznego. Te wydarzenia zbiegły się z powstaniem w 1977 w Pradze Karty-77, pierwszej od najazdu na Czechosłowację inicjatywy wolnych i domagający się wolności Czechów oraz Słowaków. Na Węgrzech podobne inicjatywy oraz grupy jawnie występujących osób już działały oficjalnie, choć prześladowane, od roku 1976, wpisując się w rozwój helsińskiego programu obrony praw człowieka, podpisanego także przez państwa komunistyczne. W krajach Związku Sowieckiego, w Rosji, na Ukrainie, Litwie, Łotwie, w Estonii ruch helsiński rozwijał się powoli, brutalnie dławiony przez władze, zsyłające działaczy do więzień i łagrów. Wielu twórców, intelektualistów, zapłaciło życiem za odwagę mówienia prawdy, setki z nich były prześladowane. Pomimo represji w krajach komunistycznych tworzyły się coraz głośniej mówiące i zauważane w demokratycznym świecie środowiska twórców, inteligentów, robotników, manifestujące sprzeciw wobec autorytaryzmu i pragnienie wolności, samostanowienia. Ogromny wkład we spieraniu ruchów oporu przeciwko politycznej przemocy odegrały emigracje narodowe, z których część usiłowała działać wspólnie, a wszystkie wspierały antyautorytarne ruchy, utożsamiane z ruchami niepodległościowymi – politycznie, organizacyjnie i materialnie.

Bunt polskiej „Solidarności” w roku 1980 dał początek przemianom, których skutkiem był upadek totalitarnego systemu komunistycznego. Jednak dopiero po niemal 10 latach upartego i niepewnego w skutkach oporu społecznego, autorytaryzm w Europie Środkowej oraz Wschodniej poddał się oficjalnie. W roku 1991 rozwiązano Związek Sowiecki. Wiadomo jednak, że skutki komunizmu są wciąż odczuwane w Europie Środkowej oraz Wschodniej oraz w szerszym świecie. Mają wpływ nie tylko na gospodarkę minionego ćwierćwiecza, ale wciąż tkwią w mentalności, w prawie, w edukacji, w programach politycznych. Literatura, eseistyka i sztuka, jako te dziedziny, które najszybciej zdołały uwolnić się spod trującego wpływu sowieckiego kolonializmu, mając za sobą doświadczenia rozwoju tożsamości narodowych w wieku XIX i XX, wciąż nad tym zjawiskiem debatują. Minęło czterdzieści lat od czasów, kiedy pisarze polscy jawnie podpisali się pod utworami opublikowanymi w „Zapisie”, minęło tyle samo lat, kiedy czescy pisarze oraz intelektualiści opublikowali pod własnymi nazwiskami program odbudowy, zniszczony przez „bratni” najazd, świata wartości. W roku 1985 zginął w łagrze z powodu niezgody na sowieckie kłamstwo ukraiński poeta Wasyl Stus, czeski dysydent i pisarz Václav Havel znalazł się w więzieniu, wielu rosyjskich pisarzy wygnano z kraju, podobnie było w z pisarzami w Rumunii, na Węgrzech, w Niemczech Wschodnich. Po głoszeniu stanu wojennego w Polsce setki pisarzy oraz intelektualistów zostało internowanych. Wiele o tym jest już wiadomo, ale nie wszystko. Z kolei losy i twórczość niezależnych pisarzy w autorytarnej Rumunii, Bułgarii, Albanii, byłej Jugosławii oraz w wielu krajach należących do Związku Sowieckiego, nie zostały dotychczas w Polsce oraz w świecie lepiej poznane. Badania historyków ujawniają wciąż nowe fakty, ale mamy do czynienia również z nieprawdą i manipulacją. Obraz dysydenckiej przeszłości stał się przedmiotem sporów.

Celem konferencji jest przybliżyć i w miarę możliwości ukazać tę historyczną materię nie tylko z powodów rocznicowych. Wydaje się, że czas współczesny każe ponowić pytania, które stawiali sobie ojcowie-założyciele ruchu dysydenckiego w Europie Środkowo-Wschodniej, w większości pisarze oraz intelektualiści, przeciwstawiając się zorganizowanemu systemowi przemocy. Jako organizatorzy nie zamierzamy określać ścisłych ram programowych czy metodologicznych rysującej się debaty. Chcemy zaprosić do udziału w spotkaniu nie tylko badaczy, ale również osoby związane z dysydencką przeszłością w Europie Środkowej oraz Wschodniej, a w jego ramach do wolnej od ograniczeń dyskusji nad tym, co było i co, ich zdaniem, z dziedzictwem antykomunistycznego oporu dzieje się współcześnie.

Program konferencji chcielibyśmy skoncentrować wokół następujących zagadnień:
1. Stan wiedzy o działalności literackiej i publicystycznej poza cenzurą w latach 1976-1991 w krajach Europy Środkowej oraz Wschodniej. Historia kultury i literatury niezależnej, jako integralna część historii kultury narodowej.
2. Losy pisarzy, intelektualistów, związanych z kulturą niezależną; recepcja ich twórczości po roku 1989 w EŚW.
3. Spory o znaczenie literatury ukazującej się poza cenzurą w latach 1977-2016.
4. Ocena dysydenckiej przeszłości z punktu widzenia literatury nowszej i najnowszej. Zmiany w dysydenckiej ikonografii na przestrzeni lat. Prawne, kulturowe i moralne aspekty lustracji w EŚW.
5. Różnice w funkcjonowaniu i wartości literatury dysydenckiej w latach 1977-1991 w EŚW.
6. Czasopisma literackie i kulturalne w EŚW. Ruch wydawniczy i jego znaczenie.
7. Emigracja jako alternatywna przestrzeń kultury niezależnej.
8. Edukacja szkolna i obywatelska wobec zjawiska rodzimego dysydentyzmu w krajach EŚW.
9. Niezależne media w walce z monopolem państwowym: Radio „Solidarność”, TV „Solidarność”, podziemne wydawnictwa muzyczne i plastyczne. Alternatywne formy ruchów niezależnych w EŚW.
10. Zróżnicowanie kulturowe i polityczne; geopolityka i geopoetyka zjawisk kultury dysydenckiej w EŚW.
11. Postkolonialna perspektywa w historycznym ujęciu kultury poza cenzurą w latach 1977-1991.

Zgłoszenia: prosimy o nadsyłanie abstraktów w języku polskim i angielskim (maks. 250 słów) niepublikowanych wcześniej referatów, wraz ze słowami kluczowymi (po 5 w jęz. Polskim i ang.) i notką biograficzną autora/autorów, do 15 stycznia 2017.

Informacje o przyjętych abstraktach zostaną ogłoszone 15 lutego 2017.

Języki konferencji: polski oraz angielski, czeski, rosyjski, słowacki, ukraiński.

Opłata konferencyjna: 250 zł/60 euro (nie obejmuje zakwaterowania w hotelu; informacje o możliwym zakwaterowaniu oraz o numerze rachunku bankowego dla wnoszenia opłaty konferencyjnej zostaną przesłane wraz z informacją o przyjętym zgłoszeniu).

Zgłoszenia wraz abstraktami oraz notą biograficzną prosimy wysyłać na adres poczty elektronicznej: cspp.zapis2017@gmail.com

Komitet organizacyjny konferencji:
Prof. zw. dr hab. Bogusław Bakuła
Dr hab. Agnieszka Matusiak, prof. UWr
Dr hab. Elżbieta Tyszkowska-Kasprzak
Dr Roman Wróblewski
Dr Dorota Żygadło-Czopnik

Sekretarze konferencji: mgr Aniela Radecka, mgr Marcin Gaczkowski.

news_773_formularz-zgloszeniowysamizdat2017.doc

Wydział Filologiczny Uniwersytetu Wrocławskiego

Wydział Filologiczny Uniwersytetu Wrocławskiego - Jesteśmy jednostką interdyscyplinarną, kształcącą studentów na czterech podstawowych kierunkach zaliczanych do nauk humanistycznych, na studiach stacjonarnych oraz niestacjonarnych. Dzielimy się na 8 instytutów oraz dwie katedry (filologii niderlandzkiej i judaistyki).

Accessibility
Close